Emeklilikte yaş ve prim şartlarına ilişkin tartışmalar devam ederken kademeli emeklilik beklentisi de yeniden gündemin üst sıralarına çıktı. Özellikle Emeklilikte Yaşa Takılanlar (EYT) düzenlemesinden yararlanamayan ve sigorta başlangıcı 8 Eylül 1999 tarihinden sonraya kalan çalışanlar, kendileri için de yeni bir düzenleme yapılmasını istiyor.
Bu beklentiyle ilgili dikkat çeken gelişme ise muhalefet tarafından Meclis'e sunulan yeni kanun teklifi oldu. Teklifin Plan ve Bütçe Komisyonuna sevk edildiğini belirten Sosyal Güvenlik Başuzmanı İsa Karakaş, Türkiye Gazetesi'ndeki köşe yazısında düzenlemenin kapsamını, hedeflerini ve maddelerini ayrıntılı şekilde ele aldı.
EYT Düzenlemesinin Dışında Kalan Çalışanlar İçin Yeni Umut
İsa Karakaş, emeklilikte kademelendirme tartışmalarının son dönemde daha fazla gündeme geldiğine dikkat çekerek 8 Eylül 1999 sonrasında ilk kez sigortalı olan milyonlarca kişinin beklentilerini karşılamaya yönelik yeni bir adım atıldığını ifade etti.
Karakaş'a göre 1999 yılından itibaren emeklilik sisteminde gerçekleştirilen değişiklikler, benzer şartlarda çalışan vatandaşlar arasında önemli farklılıkların ortaya çıkmasına neden oldu. Özellikle 2023 yılında yürürlüğe giren EYT düzenlemesiyle birlikte 8 Eylül 1999 öncesinde sigortalı olanlar emeklilik hakkına kavuşurken, bu tarihten sonra işe başlayanlar açısından yaş şartı nedeniyle uzun bekleme süreleri gündeme geldi.
Karakaş, konuya ilişkin değerlendirmesinde şu noktaya dikkat çekti:
"Son olarak 2023 yılında çıkan EYT düzenlemesi, 8 Eylül 1999 öncesi sigortalı olanların yüzünü güldürürken, bu tarihten hemen sonra işe girenleri âdeta kendi hâllerine terk etti."
Aynı işte çalışıp benzer primleri ödeyen insanların yalnızca sigorta başlangıç tarihlerindeki birkaç günlük veya aylık fark nedeniyle emeklilikte 17 ila 24 yıla varan sürelerle karşı karşıya kalabildiğini belirten Karakaş, bu durumun çalışanlar arasında ciddi bir adalet tartışması oluşturduğunu vurguladı.
Meclis'e sunulan yeni teklifin temelinde de bu farklılığın giderilmesi düşüncesinin bulunduğunu belirten Karakaş, ekonomik ve bütçesel gerekçelerin çalışanların haklı beklentilerinin önüne geçmemesi gerektiğine yönelik bir yaklaşımın benimsendiğini aktardı.
İsa Karakaş'ın aktardığı bilgilere göre yeni kanun teklifi üç temel maddeden meydana geliyor. Düzenlemenin en dikkat çeken bölümü ise yaş şartı nedeniyle emekli olamayan vatandaşlara yönelik yeni bir emeklilik imkânı oluşturulmasını öngören ilk madde.
Teklifin yasalaşması durumunda hangi şartların aranacağı ve kimlerin kapsamda değerlendirileceği de maddeler içerisinde açıklanıyor.
Kademeli emeklilik teklifinde hangi düzenlemeler bulunuyor?
1. Madde: Yaş şartını bekleyenlere emeklilik imkânı
Kanun teklifinin ilk maddesiyle 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'na Geçici 113. Maddenin eklenmesi planlanıyor.
Bu düzenlemenin kapsamına 8 Eylül 1999 tarihinden sonra ilk defa sigortalı olan vatandaşların alınması öngörülüyor. SSK, Bağ-Kur, Tarım SSK ve Emekli Sandığı kapsamında sigortalılığı bulunan kişiler de teklifin kapsadığı gruplar arasında gösteriliyor.
Teklifte öne çıkan en önemli nokta ise gerekli sigortalılık ve hizmet süresini tamamlayan, prim gün sayısı şartını yerine getiren ancak yaş sınırına ulaşamadığı için emekli olamayan vatandaşlara ilişkin.
Buna göre söz konusu şartları eksiksiz yerine getiren kişilerin yazılı başvuruda bulunmaları hâlinde yaş şartı aranmadan yaşlılık aylığı alabilmelerinin önü açılmak isteniyor.
Düzenlemenin gerekçesinde, çalışma hayatı boyunca primlerini düzenli şekilde ödeyen ve emeklilik için gerekli diğer yükümlülüklerini tamamlayan kişilerin yalnızca yaş şartı nedeniyle uzun yıllar beklemek zorunda kalmasının yarattığı mağduriyetin giderilmesi hedefleniyor.
Özellikle ilerleyen yaşları nedeniyle iş bulmakta zorlanan, çalışma gücü azalan ve buna rağmen emekli aylığına erişemeyen vatandaşların sosyal güvenceye kavuşması amaçlanıyor.
2. Madde: Kanun Resmî Gazete'de yayımlandığı gün yürürlüğe girecek
Teklifin ikinci maddesi, düzenlemenin ne zaman uygulanmaya başlanacağını belirliyor.
Bu maddeye göre kanunun kabul edilerek Resmî Gazete'de yayımlandığı tarih itibarıyla yürürlüğe girmesi öngörülüyor. Böylece düzenlemenin yürürlüğe girmesi için ayrıca bir tarih beklenmesine gerek kalmayacak.
Maddenin gerekçesinde, emeklilik hakkı konusunda uzun süredir beklenti içerisinde olan çalışanların daha fazla bekletilmemesi gerektiği vurgulanıyor. Uygulamanın mümkün olan en kısa sürede başlaması ve bürokratik süreçlerin mağduriyetleri artırmaması hedefleniyor.
3. Madde: Uygulamadan Cumhurbaşkanı sorumlu olacak
Kanun teklifinin son maddesi ise düzenlemenin yürütülmesine ilişkin hükümleri içeriyor.
Buna göre kanunun uygulanması ve yürütülmesinden Cumhurbaşkanı sorumlu olacak. Bu maddeyle düzenlemenin uygulama aşamasında ortaya çıkabilecek aksaklıkların önüne geçilmesi ve kanunun hükümlerinin belirlenen çerçevede hayata geçirilmesi amaçlanıyor.
Teklifin üçüncü maddesi, kanunun yürütülmesine ilişkin yetki ve sorumluluğu açık şekilde ortaya koyuyor.
İsa Karakaş'tan emeklilikte adalet vurgusu
Kademeli emeklilik tartışmalarının yalnızca belirli bir çalışan grubunun beklentisi olarak değerlendirilmemesi gerektiğini belirten İsa Karakaş, emeklilik sisteminde hakkaniyetin sağlanmasının önemine dikkat çekti.
Karakaş'a göre bir grup çalışanın emeklilik hakkına kavuşması, benzer koşullarda çalışan başka bir grubun uzun yıllar boyunca mağduriyet yaşaması pahasına gerçekleşmemeli. Emeklilikte adaletin sağlanabilmesi için sigorta başlangıç tarihleri arasındaki farklılıkların dikkate alınması ve çalışanların haklarının dengeli şekilde korunması gerekiyor.
Meclis'e sunulan kanun teklifini de bu açıdan değerlendiren Karakaş, söz konusu girişimin yalnızca mevzuatta yapılacak bir değişiklik olmadığını, aynı zamanda toplumda zedelenen adalet duygusunun yeniden güçlendirilmesi açısından önemli bir fırsat taşıdığını ifade etti.
Kademeli emeklilikte gözler Meclis sürecinde
İsa Karakaş, teklifin yasalaşmasına ilişkin beklentilerini de dile getirerek sosyal güvenlik sisteminin mali yapısının göz ardı edilmemesi gerektiğini belirtti.
Karakaş'ın temennisi, SGK'nın aktüeryal dengeleri korunurken çalışanların sigorta başlangıç tarihlerine göre adil ve hakkaniyetli bir geçiş sisteminin oluşturulması.
Şu aşamada Meclis'e sunulan teklifin yasalaşması hâlinde 8 Eylül 1999 sonrasında sigortalı olan ve gerekli prim ile hizmet şartlarını tamamladığı hâlde yaş engeline takılan çalışanlar açısından önemli bir değişiklik gündeme gelebilecek.
Ancak teklifin Meclis sürecinin tamamlanması ve yasalaşması gerekiyor. Dolayısıyla kademeli emeklilik bekleyen vatandaşlar açısından bundan sonraki süreçte gözler Plan ve Bütçe Komisyonundaki değerlendirmelere ve TBMM'den çıkacak karara çevrildi
