Kayseri'nin Talas ilçesinde 1900'lü yılların başında Amerikan Board'a ait, okuldan hastaneye, misyoner evlerinden ahırlara ve üzüm bağlarına kadar uzanan geniş bir yerleşke bulunuyordu. Akademik araştırmalara yansıyan tarihi kayıtlar, 9 bin 500 metrekarelik üzüm bağını ve Bartlett Bahçesi'ni de kapsayan bu yapılanmanın bilinmeyen ayrıntılarını ortaya koyuyor.
Talas'ta Amerikan Yerleşkesi: Okul, Hastane, Ev ve Bağlar
Kayseri'nin Talas ilçesi, geçmişte yalnızca tarihî konakları ve taş yapılarıyla değil, kapsamlı bir Amerikan yerleşkesiyle de dikkat çekiyordu. Amerikan Board tarafından oluşturulan bu yapılanma, eğitimden sağlığa, barınmadan tarımsal faaliyetlere kadar birçok alanı bir araya getiriyordu.
Akademik mimarlık araştırmalarında aktarılan 1905 yılına ait mülk kayıtlarına göre yerleşkede kız okulu, erkek okulu, hastane, misyoner evi, ahır ve bağ evi bulunuyordu. Erkek okulunun 13 bin metrekarelik bir arazi üzerinde kurulduğu, bu arazide ayrıca bağ evi ve 9 bin 500 metrekarelik üzüm bağı bulunduğu belirtiliyordu.
Amerikan Board'un mülkleri bunlarla da sınırlı değildi. Aşağı Talas'ta Bartlett Bahçesi olarak bilinen ve 1881 yılında satın alınan arazi de bu yapılanmanın parçaları arasındaydı.
Talas'taki Amerikan Varlığının Geçmişi 1868'e Uzanıyor
Araştırmacı Hale Kozlu'nun Talas Amerikan Koleji üzerine yaptığı çalışmaya göre Amerikan misyonerlerinin ilçedeki faaliyetleri 1868 yılında başladı. İlk olarak bir konağa yerleşen iki misyoner aile, burada kız çocuklarına eğitim vermeye başladı.
1871'de Talas Amerikan Kız Okulu kuruldu. İlerleyen yıllarda yeni okul binaları, yatakhaneler ve eğitim birimleri inşa edildi. 1875 yılında okulda 230 öğrencinin eğitim gördüğü kayıtlara geçti.
Zamanla kız ve erkek okulları, farklı eğitim ve konaklama yapılarıyla geniş bir kampüs düzenine dönüştü.
Savaş Yıllarında Amerikan Yerleşkesinin İşlevi Değişti
Talas'taki Amerikan kurumlarının tarihi savaş yıllarında da önemli bir dönüşüm yaşadı. Akademik çalışmalarda, Birinci Dünya Savaşı sırasında erkek okulunun eğitim faaliyetlerini durdurduğu, binalarının askerî hastane ve yetimhane olarak kullanıldığı aktarılıyor.
Yerleşkenin hastanesi ise savaşın sonlarına doğru Osmanlı Devleti tarafından devralındı ve cephelerden getirilen yaralı askerlerin tedavisinde kullanıldı. Hastane 1927 yılında yeniden açıldı.
Amerikan Koleji Kapandı, Tarihî Yapılar Kaldı
Talas Amerikan Koleji 1967 yılında kapatıldı. Hastanenin sağlık hizmetleri ise 1972 yılına kadar sürdü. Yapılar daha sonra üniversite mülkiyetine geçti ve Erciyes Üniversitesi bünyesinde sosyal tesis ve misafirhane işlevleri kazandı.
Bugün Talas'ın tarihî dokusu içerisinde varlığını sürdüren bu yapılar, ilçenin bir dönem eğitim, sağlık, mimari ve sosyal yaşam bakımından kapsamlı bir Amerikan yerleşkesine ev sahipliği yaptığını gözler önüne serdi.





