Kayseri’nin Erkilet bölgesinde “tarihi otel” olarak anlatılan Taşhan’ın bugün ayakta olmadığı ortaya çıktı. 2025 tarihli akademik araştırmaya göre 16. yüzyılın başlarında inşa edildiği düşünülen Erkilet Hanı, 1970 yılına kadar ayakta kaldıktan sonra ortadan kaldırıldı. Hanın çevresindeki ev ve dükkânların da zaman içinde yok olması, bölgenin eski ticaret dokusundan geriye çok az iz bıraktı.
Kayseri’nin Kocasinan ilçesine bağlı Erkilet, bugün şehre hâkim konumu ve manzarasıyla bilinse de bölgenin geçmişi bundan çok daha fazlasını anlatıyor. Eski Erkilet yerleşiminin merkezinde yer alan ve bugün “Taşhan” ya da “tarihi otel” olarak anlatılan yapı hakkında ise dikkat çeken bir ayrıntı bulunuyor: Söz konusu han artık yerinde değil.
2025 yılında yayımlanan “Kayseri-Erkilet Yerleşimi Geleneksel Mimarisi ve Koruma Sorunları” başlıklı akademik çalışmada, Eski Erkilet yerleşiminin 16. yüzyılın başlarında inşa edildiği düşünülen önemli bir hanın çevresinde geliştiği belirtiliyor. Araştırmaya göre han 1970 yılına kadar ayakta kaldı. Daha sonra ise ortadan kaldırıldı.
Hanın bulunduğu alanda bugün kullanılmayan bir belediye binasının bulunduğu aktarılıyor. Bu nedenle Erkilet’in “tarihi otel” diye anlatılan yapısının hikâyesi, günümüze ulaşmış bir konaklama yapısından çok, zaman içinde ortadan kaybolan eski bir ticaret merkezinin hikâyesini anlatıyor.
Hanın Bulunduğu Yer 'Hanönü' Diye Anılıyordu
Erkilet Hanı’nın yalnızca bir konaklama yapısı olmadığı, çevresinde şekillenen yerleşimden de anlaşılıyor. Akademik araştırmada hanın bulunduğu bölgenin “Hanönü” adıyla anıldığı belirtiliyor.
Han çevresinde evler ve dükkânlar bulunuyor, günlük hayat ile ticaret burada iç içe yaşanıyordu. Yolculuk yapanların ve tüccarların konakladığı han, aynı zamanda bölgedeki ekonomik ve sosyal hayatın merkezlerinden biri durumundaydı.
Ancak zaman içerisinde bu dokudan geriye çok az şey kaldı. Araştırmada, belediyenin yaptığı düzenlemeler sırasında hanın çevresindeki bazı ev ve dükkânların da yıkıldığı ve bunun Eski Erkilet’in geleneksel dokusunu büyük ölçüde değiştirdiği aktarılıyor.
Yani zaman içinde kaybolan yalnızca bir han olmadı. Hanın etrafında oluşan küçük ticaret dünyası, evleri ve dükkânlarıyla birlikte ortadan kalktı.
Erkilet Hanı, Eski Ticaret Yollarının Üzerindeydi
Erkilet’in geçmişine bakıldığında bölgenin yalnızca eski bir yerleşim yeri olmadığı görülüyor. Hanın varlığı, buranın Kayseri ve çevresindeki ulaşım ve ticaret ağı içerisinde de bir yere sahip olduğunu gösteriyor.
Tarihi hanlar arasında adı geçen Erkilet Hanı, farklı dönemlerde bölgeden geçen yolcuların ve tüccarların uğradığı yapılardan biriydi. Hanın konumu, Erkilet’in yerleşim kimliğiyle ticari geçmişi arasındaki bağı da ortaya koyuyor.
Bugün hanın kendisi ortada olmasa da “Hanönü” adı, bölgenin hafızasında bu geçmişin izini taşıyor. Bir yer adının yüzyıllar sonra kullanılmaya devam etmesi, eski yerleşimin ticaret hayatındaki rolünü hatırlatan ayrıntılardan biri olarak öne çıkıyor.
Erkilet’in Çerçileri Köy Köy Dolaşıyordu
Erkilet’in ticaret geçmişinin izleri yalnızca eski hanın kayıtlarında bulunmuyor. Bölgenin ticari hayatına ilişkin sözlü tarih anlatımları da dikkat çekici bilgiler içeriyor.
Erkilet’in “çerçileri”, yani seyyar satıcılarıyla tanındığı anlatılıyor. Ayrıca çocukların küçük yaşlardan itibaren çevre köylere götürüldüğü ve satış yapmaya alıştırıldığı aktarılıyor.
Manifatura ürünleri ile uzun süre bozulmayan çeşitli ürünler köylere götürülerek satılıyordu. O dönemde alışveriş her zaman parayla yapılmıyordu. Bulgur, fasulye, yumurta ve hatta hayvanla takas yapıldığı, elde edilen ürünlerin daha sonra Kayseri’deki tüccarlara satıldığı belirtiliyor.
Bu anlatılar, Erkilet’teki ticaret kültürünün yalnızca hanın çevresinde yaşanan bir faaliyet olmadığını gösteriyor. Bölge halkının geçiminde satış, takas ve köyler arasındaki alışveriş uzun süre önemli bir yer tuttu.
Taşhan Adı Eski Yerleşimin İzini Taşıyor
Erkilet’in geçmişinden söz ederken Taşhan adı da ayrı bir önem taşıyor. Kayseri’nin kültür varlıkları envanterinde bazı yapılar doğrudan “Erkilet/Taşhan Köyü” adıyla kayıt altında bulunuyor.
Kayseri Büyükşehir Belediyesi’nin taşınmaz kültür varlıkları envanterinde yer alan Erkilet/Taşhan Köyü Büyük Camisi de bu adla kaydedilmiş durumda. Büyük Cami’nin 18. yüzyıla tarihlendirildiği ve 1950’li yıllarda genişletildiği belirtiliyor.
Caminin kısmen kayaya oyulmuş olması da Erkilet’in geleneksel mimarisindeki dikkat çekici özelliklerden biri. Bu yapı, bölgedeki yerleşim kültürünün yalnızca konutlardan ve ticari yapılardan oluşmadığını gösteren örneklerden biri olarak karşımıza çıkıyor.
Erkilet’in Hanından da Eski Bir Yapı Var
Erkilet’in tarihini yalnızca 1970’te ortadan kaldırılan han üzerinden anlatmak ise bölgenin geçmişini eksik bırakıyor.
Bölgede bulunan Hızır İlyas Köşkü, Erkilet’in tarihinin çok daha eski dönemlere uzandığını gösteren önemli yapılardan biri. Kayseri Büyükşehir Belediyesi, Kocasinan ilçesi Erkilet Yukarı Mahallesi’nde bulunan köşkün 1241 yılında inşa edildiğini belirtiyor.
Böylece Erkilet’te farklı dönemlere ait yapıların aynı tarihsel çevrede buluştuğu görülüyor. Bir tarafta 13. yüzyıla uzanan Hızır İlyas Köşkü, diğer tarafta 18. yüzyıla tarihlenen Büyük Cami ve geçmişte yolcularla tüccarların uğradığı Erkilet Hanı bulunuyor.
Eski Erkilet’in Geleneksel Dokusu Zamanla Kayboldu
2025 tarihli akademik araştırma, Erkilet’in önemini yalnızca tek tek tarihi yapılar üzerinden ele almıyor. Çalışmada bölgenin kaya oyma mekânları, camileri, mescitleri, çeşmeleri, fırınları, değirmenleri, bezirhane yapısı ve geleneksel konutlarıyla birlikte değerlendirilmesi gerektiğine dikkat çekiliyor.
Ancak Eski Erkilet’in geleneksel dokusu zaman içinde ciddi değişim geçirdi. Özellikle 1980’lerde yerleşimin taşınması, bölgenin eski yapısında önemli bir kırılma noktası oldu. Bu süreçle birlikte geleneksel yerleşim dokusunun giderek yıprandığı ve kaybolduğu belirtiliyor.
Han çevresindeki ev ve dükkânların ortadan kalkması da bu değişimin parçalarından biri oldu. Böylece bir zamanlar insanların yaşadığı, alışveriş yaptığı ve yolcuların konakladığı eski merkezden günümüze sınırlı sayıda yapı ve yer adı kaldı.
