Kayseri’nin tarihî camileri yalnızca ibadet mekânları değil, geçmişte köylerden hamamlara, dükkânlardan bahçelere uzanan büyük vakıf ekonomilerinin merkezleriydi. Akademik araştırmalar ve Osmanlı muhasebe kayıtları, Hunat Hatun, Hacı Kılıç ve Ulu Cami'nin ekonomik gücüne ilişkin dikkat çekici bilgiler sunuyor.

Kayseri’nin tarihî camileri, mimari özelliklerinin yanı sıra geçmişte sahip oldukları ekonomik güçle de dikkat çekiyor. Akademik makaleler ve Osmanlı arşiv kayıtlarına dayanan araştırmalar, bazı camilerin köy, hamam, han, dükkân ve tarım arazilerinden gelir elde eden büyük vakıf sistemlerine sahip olduğunu gösteriyor. Peki, Kayseri’nin en zengin camisi hangisiydi?

Hunat Hatun Külliyesi'nin Gelir Ağı Dikkat Çekiyor

Mehmet Çayırdağ'ın Kayseri Tarihi Araştırmaları adlı eserinde incelenen 1500 tarihli vakıf kayıtları, Hunat Hatun Külliyesi'nin geniş bir ekonomik yapıya sahip olduğunu ortaya koyuyor. Vakfa ait gelir kaynakları arasında Kayseri ve çevresindeki köyler, hamam, bahçeler, fırın ve 20 odalı bir han bulunuyor.

Üstelik vakfın mülkleri Kayseri sınırlarını aşarak Tokat'ın Kazova bölgesindeki Saraycık köyüne kadar uzanıyordu.

Hacı Kılıç Camii'nin Vakfından 41 Bin Akçelik Gelir

Özen Tok'un 2014 yılında yayımlanan akademik makalesinde, Hacı Kılıç Camii'ne tahsis edilen Hüseyin Bey Vakfı'nın 1670-1680 yıllarına ait muhasebe kayıtları incelendi.

Araştırmaya göre vakfın gelirleri arasında iki hamam, tabakhane, dükkânlar, bahçeler ve tarım arazileri bulunuyordu. İncelenen muhasebe döneminde gayrimenkul kira ve mahsul gelirleri toplam 41 bin 996 akçeye ulaşıyordu. Bu rakam, vakfın ekonomik büyüklüğünü gösteren önemli belgelerden biri olarak öne çıkıyor.

Kayserililer dikkat! 18 Kasım’da 8 ilçede saatlerce elektrik olmayacak
Kayserililer dikkat! 18 Kasım’da 8 ilçede saatlerce elektrik olmayacak
İçeriği Görüntüle

Ulu Cami de Köylerden Gelir Elde Ediyordu

Kayseri Cami-i Kebir Vakfı'nın 1839-1841 yıllarına ait muhasebe kayıtları da caminin ekonomik yapısını gözler önüne seriyor. Özen Tok'un araştırmasında incelenen belgelere göre vakıf; Cırlavuk ve Yazır köyleri başta olmak üzere çeşitli köy ve mezralardan tarımsal gelir elde ediyordu.

Kayseri'nin En Zengin Camisi Hangisiydi?

Araştırmalar, Hunat Hatun Külliyesi'nin mülk çeşitliliği ve coğrafi yayılımıyla, Hacı Kılıç Camii'nin ise ayrıntılı muhasebe kayıtlarıyla öne çıktığını gösteriyor. Ancak farklı yüzyıllara ait ve farklı para birimleriyle tutulan kayıtlar nedeniyle bu yapılar arasında kesin bir zenginlik sıralaması yapılamıyor.

Kayseri'nin tarihî camilerinin geçmişte yalnızca ibadet edilen yapılar olmadığı; eğitimden istihdama, ticaretten tarıma kadar uzanan büyük ekonomik sistemlerin merkezinde yer aldığı ise belgelerin ortaya koyduğu en önemli gerçek oldu.

Kaynak: Merve Erol