Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasında imzalanan Mekke Ortak Savunma Anlaşması, TBMM Genel Kurulu'nda kabul edilmesinin ardından Resmi Gazete'de yayımlanarak resmen yürürlüğe girdi. Üç ülke arasında savunma ve güvenlik alanlarında kapsamlı bir işbirliği öngören anlaşma, taraflardan birine yönelik dış kaynaklı silahlı saldırının diğer iki ülkeye de yapılmış kabul edilmesini hükme bağlıyor.
Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasındaki ilişkilerde yeni bir dönemin kapısını aralayan anlaşma, ortak savunma kapasitesinin güçlendirilmesini, askeri işbirliğinin geliştirilmesini ve ülkelerin egemenlik haklarının korunmasını hedefliyor. 16 maddeden oluşan düzenleme kapsamında taraflar, karşı karşıya kalabilecekleri güvenlik tehditlerine karşı koordineli hareket etme konusunda taahhütte bulunuyor.
MEKKE ORTAK SAVUNMA ANLAŞMASI NEDİR?
Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan, ağustos ayında Mekke Ortak Savunma Anlaşması'na imza atarak savunma ve güvenlik alanında stratejik bir işbirliği sürecini başlattı.
Anlaşma, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman ve Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif tarafından imzalandı. Toplam 16 maddeden oluşan metin, üç ülkenin ortak güvenlik yaklaşımı geliştirmesini ve olası askeri tehditler karşısında birbirlerine destek vermesini öngörüyor.
Düzenlemenin en dikkat çeken hükümlerinden biri, ittifak üyelerinden herhangi birine yönelik dış kaynaklı silahlı saldırının bütün taraflara yapılmış sayılması. Böyle bir durumda diğer ülkeler, saldırıya uğrayan devlete sahip oldukları imkanlar ölçüsünde destek sağlayacak.
Yetkililer, anlaşmanın herhangi bir ülkeye karşı oluşturulmuş bir askeri ittifak olmadığını, temel amacının savunma kapasitesini artırmak ve tarafların güvenliğini korumak olduğunu vurguluyor.
SALDIRI DURUMUNDA ORTAK SAVUNMA DESTEĞİ SAĞLANACAK
Anlaşmanın temelini oluşturan hükümlerden biri, taraflardan birinin başka bir ülke veya ülkeler grubu tarafından silahlı saldırıya uğraması halinde diğer üyelerin devreye girmesini düzenliyor.
Bu kapsamda Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan, saldırıya maruz kalan ülkeye karşılıklı olarak sağlayabilecekleri yardım imkanlarını kullanarak destek verecek. Askeri imkan ve kabiliyetlerin de dahil olduğu bu destek, Birleşmiş Milletler Şartı'nın 51. maddesinde düzenlenen meşru müdafaa hakkı çerçevesinde değerlendirilecek.
Anlaşma yalnızca olası bir saldırı sonrasında devreye girecek askeri yardımla sınırlı kalmıyor. Tarafların egemenliklerinin, bağımsızlıklarının, toprak bütünlüklerinin ve uluslararası alanda tanınmış sınırlarının korunması da ortak hedefler arasında bulunuyor.
SAVUNMA SANAYİ VE ASKERİ İŞBİRLİĞİ GELİŞTİRİLECEK
Mekke Anlaşması, üç ülkenin savunma sanayii alanındaki ilişkilerini de güçlendirmeyi amaçlıyor. Taraflar, savunma teknolojilerinin geliştirilmesi, teknoloji paylaşımı ve ortak üretim gibi konularda işbirliği yapabilecek.
Anlaşmada askeri personel değişimi, ortak eğitim faaliyetleri ve müşterek tatbikatlara da yer veriliyor. Bu çalışmalarla üç ülkenin silahlı kuvvetleri arasındaki koordinasyonun artırılması ve birlikte hareket etme kabiliyetlerinin geliştirilmesi hedefleniyor.
Bunun yanı sıra taraflar, savunma kurumları arasındaki ilişkileri güçlendirecek ve savunma alanında üzerinde uzlaşmaya varılan ortak faaliyetleri hayata geçirecek.
İSTİHBARAT PAYLAŞIMI VE TERÖRLE MÜCADELEDE ORTAK ÇALIŞMA
Anlaşmanın önemli başlıklarından bir diğeri de istihbarat paylaşımı ve terörle mücadele olarak öne çıkıyor.
Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan, uluslararası güvenlik ve terörizmle mücadele konularında mevcut işbirliğini geliştirmeyi kabul ediyor. Bu çerçevede operasyonel düzeyde ortak çalışmaların ve koordinasyonun artırılması öngörülüyor.
Üç ülke arasında istihbarat paylaşımı da yapılabilecek. Ancak bu süreçte bilgi güvenliği, kişisel ve kurumsal verilerin korunması ile gizlilik kurallarına uyulması esas alınacak. Paylaşımlar, tarafların karşılıklı olarak kabul edeceği güvenli iletişim kanalları üzerinden gerçekleştirilecek.
STRATEJİK SİYASİ VE SAVUNMA KOMİTESİ KURULACAK
Anlaşmanın uygulanmasını takip etmek ve ülkeler arasındaki savunma işbirliğine yön vermek amacıyla Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi oluşturulacak.
Komitede üç ülkenin dışişleri ve savunma bakanları ile genelkurmay başkanları yer alacak. Taraflar arasındaki koordinasyonu sağlayacak olan yapı, anlaşmanın uygulanması sırasında ortaya çıkabilecek sorunların değerlendirilmesinde de görev üstlenecek.
Komitenin toplantıları, ülkeler arasında dönüşümlü ev sahipliği sistemiyle yılda iki kez gerçekleştirilecek. Ayrıca tarafların liderleri, gerekli görülmesi halinde yılda bir defa bir araya gelebilecek.
LOJİSTİK DESTEK VE GÜVENLİK ALANINDA KARŞILIKLI YARDIM
Anlaşma kapsamında taraflar, yalnızca askeri operasyonlar ve savunma sanayii alanında değil, lojistik destek konusunda da birbirlerine yardımcı olacak.
Barış dönemlerinde, savaş şartlarında ve olağanüstü durumlarda karşılıklı lojistik destek sağlanabilecek. Bu destek; silah, mühimmat, yakıt, yedek parça ve ihtiyaç duyulan diğer askeri ekipmanları kapsayacak.
Söz konusu desteğin sağlanması ise tarafların lojistik imkanlarının yeterliliğine ve karşılıklı uyumuna bağlı olacak.
ANLAŞMA EN AZ 10 YIL YÜRÜRLÜKTE KALACAK
Mekke Ortak Savunma Anlaşması'nın dikkat çeken hükümlerinden biri de yürürlük süresi ve anlaşmadan ayrılma şartları oldu.
Düzenlemeye göre taraf ülkeler, anlaşmanın yürürlüğe girmesini takip eden ilk 10 yıl boyunca anlaşmadan çekilemeyecek. Bu sürenin tamamlanmasının ardından çekilmek isteyen taraf, en az üç ay önceden yazılı bildirimde bulunarak ayrılma hakkını kullanabilecek.
Anlaşmanın hükümlerinin uygulanmasında uluslararası hukuk ve ülkelerin kendi iç hukuk düzenlemeleri esas alınacak. Taraflar arasında anlaşmanın yorumlanması veya uygulanmasından kaynaklanabilecek uyuşmazlıkların ise istişare ve müzakereler yoluyla dostane şekilde çözülmesi öngörülüyor.
MEKKE ANLAŞMASI'NIN 16 MADDELİK İÇERİĞİNDE NELER VAR?
Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasında imzalanan Mekke Ortak Savunma Anlaşması'nın maddeleri, üç ülkenin güvenlik ve savunma alanlarında birlikte hareket etmesini sağlayacak kapsamlı düzenlemeler içeriyor.
Anlaşmada öne çıkan hükümler şöyle:
MADDE 1 – Egemenlik ve toprak bütünlüğünün korunması: Taraflar, birbirlerinin bağımsızlığını, egemenliğini, toprak bütünlüğünü ve uluslararası alanda kabul edilen sınırlarını korumak amacıyla işbirliği yapacak. Bu değerleri tehdit eden durumların ortadan kaldırılması için gerekli yöntemler kullanılacak.
MADDE 2 – Ortak savunma yükümlülüğü: Ülkelerden birine yönelik dış kaynaklı silahlı saldırı, bütün taraflara yapılmış kabul edilecek. Saldırıya uğrayan ülkeye diğer taraflar, sağlayabilecekleri karşılıklı yardım imkanlarını kullanarak derhal destek verecek.
MADDE 3 – Savunma ve güvenlik işbirliği: Taraflar, savunma, savunma sanayii ve güvenlik alanlarında ilişkilerini geliştirecek. Silahlı kuvvetler arasındaki bağlar güçlendirilecek ve ortak faaliyetler gerçekleştirilecek.
MADDE 4 – Güvenlik istişareleri: Ülkeler, uluslararası güvenlik gelişmelerini düzenli olarak değerlendirecek. Ulusal güvenliklerini tehdit eden unsurlara karşı bireysel ve ortak tedbirler geliştirecek.
MADDE 5 – Terörle mücadele: Terörizmin her türü ve ortaya çıkış biçimiyle mücadelede mevcut işbirliği artırılacak. Ortak çabalar operasyonel düzeye kadar genişletilecek.
MADDE 6 – Askeri eğitim ve tatbikatlar: Taraflar, askeri personel değişimi, ortak eğitim programları ve tatbikatlar düzenleyecek. Silahlı kuvvetlerin birlikte çalışabilirlik kapasitesinin geliştirilmesi için gerekli faaliyetler desteklenecek.
MADDE 7 – Savunma sanayii ortaklığı: Savunma teknolojilerinin paylaşılması, yeni teknolojilerin birlikte geliştirilmesi ve ortak üretim faaliyetleri teşvik edilecek. Üç ülkenin savunma sanayii kuruluşları arasındaki işbirliği güçlendirilecek.
MADDE 8 – Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi: Dışişleri bakanları, savunma bakanları ve genelkurmay başkanlarının katılımıyla ortak bir komite kurulacak. Komite yılda iki defa dönüşümlü ev sahipliğiyle toplanacak. Liderler de ihtiyaç duyulması halinde yılda bir kez görüşebilecek.
MADDE 9 – İstihbarat paylaşımı: Taraflar, güvenlik alanındaki koordinasyonu artırmak amacıyla istihbarat paylaşımında bulunacak. Bilgi güvenliği, verilerin korunması ve gizlilik ilkelerine uyulacak.
MADDE 10 – Lojistik destek: Ülkeler, barışta, savaşta ve olağanüstü koşullarda birbirlerine lojistik yardım sağlayacak. Bu kapsamda silah, mühimmat, yakıt, yedek parça ve diğer ekipmanların karşılıklı temini mümkün olacak.
MADDE 11 – Hukuki dayanak: Anlaşmanın uygulanmasında uluslararası hukuk ve tarafların kendi iç hukukları dikkate alınacak. Gerekli görülmesi halinde ilave yasal düzenlemeler önerilebilecek.
MADDE 12 – Önceki uluslararası anlaşmalar: Yeni düzenleme, taraf ülkelerin daha önce imzaladığı uluslararası anlaşmalardan kaynaklanan hak ve yükümlülüklerini ortadan kaldırmayacak veya değiştirmeyecek.
MADDE 13 – Gizlilik ve bilgi güvenliği: Anlaşma kapsamında elde edilen gizli bilgi ve belgelerin korunması zorunlu olacak. Bu bilgiler taraf olmayan devletler, şirketler veya kişilerle paylaşılmayacak. Erişim, yalnızca gerekli güvenlik yetkisine sahip ve bilmesi gereken kişilerle sınırlandırılacak.
MADDE 14 – Anlaşmazlıkların çözümü: Anlaşmanın yorumlanması veya uygulanması sırasında ortaya çıkabilecek sorunlar, taraflar arasında yapılacak görüşmeler ve istişareler yoluyla dostane biçimde çözülecek.
MADDE 15 – Anlaşmada değişiklik yapılması: Anlaşmanın hükümleri, tarafların karşılıklı görüşmeleri ve oybirliğiyle alacakları karar doğrultusunda değiştirilebilecek.
MADDE 16 – Yürürlüğe giriş: Anlaşma, her ülkenin kendi hukuki onay süreçlerini tamamlamasının ardından son onay belgesinin Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi Sekretaryasına teslim edildiği tarihte yürürlüğe girecek.
