Türkiye ortalamasının 100 olarak kabul edildiği endekste, bu değerin üzerinde kalan bölgelerde mal ve hizmet fiyatları ülke ortalamasının üzerine çıkarken, 100'ün altında kalan bölgelerde ise yaşam maliyetinin daha düşük olduğu görülüyor. Özellikle konut, gıda, ulaşım ve hizmet sektöründeki fiyat farklılıkları şehirler arasındaki maliyet dengesini önemli ölçüde etkiliyor.
Endekste Türkiye ortalaması 100 puan olarak kabul ediliyor. Bu değerin üzerine çıkan bölgelerde mal ve hizmet fiyatları ülke ortalamasının üzerinde seyrederken, 100'ün altında kalan bölgelerde ise yaşam maliyeti daha düşük olarak değerlendiriliyor.
İSTANBUL LİSTENİN İLK SIRASINDA
Araştırmaya göre yaşam maliyetinin en yüksek olduğu bölge İstanbul oldu. 112,6 puanlık endeks değeriyle kent, Türkiye ortalamasının üzerinde fiyat seviyesine sahip tek başına öne çıktı.
İstanbul'u İzmir, Balıkesir-Çanakkale, Aydın-Denizli-Muğla ile Antalya-Isparta-Burdur bölgeleri takip etti. Bu şehirlerde özellikle konut kiraları, restoran fiyatları, ulaşım giderleri ve çeşitli hizmet kalemleri ülke ortalamasının üzerinde seyrediyor.
Özellikle son birkaç yılda yaşanan kira artışları, büyükşehirlerde yaşam maliyetini belirleyen en önemli unsur haline geldi. Konut fiyatlarındaki yükseliş; gıda, ulaşım ve sosyal yaşam harcamalarıyla birleşince vatandaşların bütçesi üzerindeki yük daha da arttı.
EN DÜŞÜK MALİYET GÜNEYDOĞU VE DOĞU ANADOLU'DA
Araştırmada fiyat düzeyinin en düşük olduğu bölge ise Mardin, Batman, Şırnak ve Siirt'i kapsayan TRC3 bölgesi olarak belirlendi.
Bu bölgeyi Ağrı, Kars, Iğdır ve Ardahan ile Van, Muş, Bitlis ve Hakkâri takip etti. Şanlıurfa-Diyarbakır bölgesi de listenin alt sıralarında yer aldı.
Bu şehirlerde kira giderlerinin görece düşük olması ve bazı temel tüketim kalemlerinde fiyatların büyükşehirlere göre daha sınırlı kalması yaşam maliyetini aşağı çeken başlıca etkenler arasında gösteriliyor.
ŞEHİRLER ARASINDAKİ FARK SADECE KİRADA DEĞİL
Bölgesel fiyat endeksi yalnızca konut giderlerini kapsamıyor. Gıda, ulaştırma, eğitim, sağlık, giyim, lokanta ve otel harcamaları gibi birçok kalem de değerlendirmeye alınıyor.
Örneğin turizm hareketliliğinin yoğun olduğu şehirlerde restoran ve hizmet fiyatları daha yüksek seviyelerde bulunurken, nüfusun daha az olduğu bölgelerde aynı hizmetler daha uygun ücretlerle sunulabiliyor.
Bu nedenle aynı gelir düzeyine sahip bir ailenin farklı şehirlerde yaptığı aylık harcamalar arasında binlerce liralık fark oluşabiliyor.
KAYSERİ'DE YAŞAM MALİYETİ NASIL DEĞİŞTİ?
Kayseri, son yıllarda sanayi, ticaret ve nüfus artışıyla birlikte yaşam maliyetinin hissedilir şekilde yükseldiği şehirlerden biri olarak öne çıkıyor. Özellikle konut piyasasında yaşanan hareketlilik kiralara doğrudan yansıdı. Kent merkezindeki birçok mahallede kiralar birkaç yıl öncesine göre önemli ölçüde artış gösterdi.
Buna rağmen Kayseri, İstanbul, İzmir ve Antalya gibi büyükşehirlerle karşılaştırıldığında hâlâ daha ulaşılabilir yaşam maliyeti sunan şehirler arasında değerlendiriliyor. Ulaşım giderleri, bazı temel hizmetler ve günlük harcamalar büyük metropollere göre daha düşük seviyelerde kalmaya devam ediyor.
Öte yandan vatandaşların en fazla şikâyet ettiği konuların başında market fiyatları geliyor. Zincir marketlerdeki ürün fiyatlarının ülke genelinde birbirine yaklaşması nedeniyle gıda harcamalarında önceki yıllara göre daha yüksek bir bütçe ayrılması gerekiyor. Kafe ve restoran fiyatlarında da dikkat çeken artışlar yaşanırken, sosyal yaşam maliyetleri de her geçen yıl yükseliyor.
Kayseri'de faaliyet gösteren emlak sektörü temsilcileri ise özellikle yeni konutların bulunduğu bölgelerde kira artışlarının sürdüğünü, eski mahallelerde ise fiyatların daha dengeli ilerlediğini ifade ediyor. Buna karşın sanayi yatırımlarının devam etmesi ve kente olan göç, konut talebini canlı tutuyor.
VATANDAŞLAR ARTIK SADECE MAAŞA DEĞİL, ŞEHRE DE BAKIYOR
Ekonomik koşulların değişmesiyle birlikte vatandaşlar iş değiştirirken ya da taşınma kararı alırken yalnızca maaşı değil, yaşayacakları şehrin maliyetini de dikkate alıyor. Konut kiraları, ulaşım masrafları, çocukların eğitim giderleri ve günlük harcamalar, tercih edilen şehir üzerinde belirleyici oluyor.
Uzmanlar da yaşam maliyetindeki farklılığın tek bir nedene bağlanamayacağını belirtiyor. Nüfus yoğunluğu, üretim kapasitesi, turizm hareketliliği, lojistik giderleri ve konut arzı gibi birçok unsur şehirlerin fiyat düzeyini doğrudan etkiliyor.
Önümüzdeki süreçte enflasyonun seyri, konut üretimindeki gelişmeler ve ekonomik politikalar şehirler arasındaki maliyet farkının nasıl şekilleneceğinde belirleyici olmaya devam edecek. Özellikle kira piyasasında yaşanacak gelişmelerin, yaşam maliyetini etkileyen en önemli başlıklardan biri olmayı sürdüreceği değerlendiriliyor.
