Son yıllarda özellikle kira fiyatlarında yaşanan sert yükseliş, konut maliyetlerindeki artış ve yaşam giderlerinin yükselmesi, vatandaşların bütçelerinde barınmaya ayrılan payın büyümesine neden oldu. Açıklanan veriler, birçok hanenin gelirinin önemli bölümünü yalnızca temel ihtiyaçlarını karşılamak için kullanmak zorunda kaldığını ortaya koyuyor.
ULAŞTIRMA VE GIDA HARCAMALARI İLK ÜÇTE YER ALDI
Araştırma sonuçlarına göre konut ve kira harcamalarını yüzde 20,5 ile ulaştırma giderleri takip etti. Üçüncü sırada ise yüzde 17,3'lük payla gıda ve alkolsüz içecek harcamaları yer aldı. Uzmanlar, ulaşım maliyetlerinde akaryakıt fiyatları, araç bakım giderleri ve şehirlerarası ulaşım ücretlerindeki artışların etkili olduğunu belirtiyor.
Öte yandan vatandaşların zorunlu ihtiyaçları arasında bulunan gıda harcamalarının bütçelerdeki payı yüksek seviyesini korurken, eğitim ve sağlık gibi alanların daha düşük oranlarda kalması dikkat çekti. Verilere göre sigorta ve finansal hizmetler harcamaları toplam tüketimin yalnızca yüzde 0,8'ini oluştururken, eğitim hizmetleri yüzde 1,8 ve sağlık harcamaları yüzde 2,2 seviyesinde gerçekleşti.
DÜŞÜK GELİRLİLER GELİRLERİNİN BÜYÜK BÖLÜMÜNÜ KİRAYA VE GIDAYA AYIRIYOR
Araştırmanın en dikkat çeken bölümlerinden biri gelir gruplarına göre yapılan analiz oldu. Türkiye'de en düşük gelir grubunda bulunan haneler, bütçelerinin yüzde 38,7'sini konut ve kira harcamalarına ayırmak zorunda kaldı. Aynı grubun gıda ve alkolsüz içeceklere ayırdığı pay yüzde 29,2 olarak hesaplandı.
Bu tablo, düşük gelirli vatandaşların gelirlerinin yaklaşık üçte ikisinden fazlasını yalnızca barınma ve beslenme ihtiyaçlarını karşılamak için kullandığını gösteriyor. Ekonomistler, söz konusu oranların tasarruf yapma imkanını önemli ölçüde azalttığını ve hanehalklarının mali esnekliğini zayıflattığını ifade ediyor.
YÜKSEK GELİR GRUBUNUN HARCAMA ALIŞKANLIKLARI FARKLILAŞIYOR
Gelir seviyesi yükseldikçe harcama kalıplarında da belirgin değişiklikler görülüyor. Araştırmaya göre en yüksek gelir grubunda bulunan haneler bütçelerinin yüzde 25,7'sini konut ve kiraya ayırırken, ulaştırma harcamalarının payı yüzde 25 seviyesine ulaştı. Gıda harcamalarının toplam bütçe içindeki payı ise yüzde 12,4'e kadar geriledi.
Uzmanlara göre bu durum, gelir arttıkça zorunlu tüketim harcamalarının toplam bütçe içindeki ağırlığının azaldığını, buna karşılık ulaşım ve yaşam standardını artıran diğer harcamaların daha fazla yer tuttuğunu gösteriyor.
TEK KİŞİLİK HANELERDE BARINMA KRİZİ DAHA DERİN HİSSEDİLİYOR
TÜİK verileri hane büyüklüğünün de harcama alışkanlıklarını doğrudan etkilediğini ortaya koydu. Tek kişilik hanelerde konut ve kira harcamalarının toplam bütçe içindeki payı yüzde 41'e ulaştı. Bu oran, araştırmadaki en yüksek seviyelerden biri olarak öne çıktı.
Uzmanlar, yalnız yaşayan bireylerin kira ve diğer konut giderlerini paylaşamaması nedeniyle maliyet baskısını daha yoğun hissettiğini belirtiyor. Özellikle büyükşehirlerde tek başına yaşayan vatandaşların gelirlerinin önemli kısmını barınma giderlerine ayırmak zorunda kaldığı ifade ediliyor.
KALABALIK AİLELERDE ÖNCELİK GIDA HARCAMALARI
Hane büyüklüğü altı ve daha fazla kişiden oluşan ailelerde ise harcama dengesi farklı bir görünüm sergiledi. Bu grupta gıda ve alkolsüz içecek harcamalarının payı yüzde 23,7 seviyesine yükselirken, konut ve kira harcamalarının payı yüzde 24,4 olarak gerçekleşti.
Aile nüfusunun artmasıyla birlikte gıda harcamalarının bütçe üzerindeki etkisinin belirgin şekilde yükseldiği görülürken, çocuklu ve geniş ailelerin temel tüketim ürünlerine yönelik harcamalarının daha büyük bir yer tuttuğu dikkat çekti.
TÜİK VERİLERİ YAŞAM MALİYETLERİNDEKİ BASKIYI BİR KEZ DAHA GÖSTERDİ
2025 Hanehalkı Bütçe Araştırması, Türkiye'de vatandaşların bütçeleri üzerindeki en büyük yükün konut ve kira giderleri olduğunu bir kez daha ortaya koydu. Özellikle düşük gelir grubunda yer alan vatandaşların gelirlerinin önemli bölümünü barınma ve gıda harcamalarına ayırmak zorunda kalması, yaşam maliyetlerindeki artışın toplumun geniş kesimleri üzerindeki etkisini gözler önüne serdi.
Ekonomistler, önümüzdeki dönemde kira piyasasındaki gelişmelerin, gelir artışlarının ve sosyal konut politikalarının hanehalklarının mali yapısı üzerinde belirleyici olmaya devam edeceğini değerlendiriyor. Açıklanan veriler, Türkiye'de barınma maliyetlerinin yalnızca ekonomik değil aynı zamanda sosyal bir mesele haline geldiğini de ortaya koyuyor.
