Çocukların yerinde duramaması, ders sırasında dikkatinin dağılması veya verilen görevleri tamamlamakta zorlanması çoğu zaman yaş döneminin doğal özellikleri olarak değerlendirilebiliyor. Ancak bu davranışlar sürekli hale geliyor, okul başarısını, aile ilişkilerini ve sosyal yaşamı etkiliyorsa dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu gündeme gelebiliyor.
DEHB NEDİR?
DEHB, açılımıyla Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu, kişinin dikkatini düzenleme, dürtülerini kontrol etme ve hareketlilik düzeyini yönetme becerilerini etkileyen nörogelişimsel bir bozukluk olarak tanımlanıyor.
DEHB BELİRTİLERİ ÇOCUKLARDA NASIL ANLAŞILIR?
Çocuklarda dikkat eksikliği belirtileri şöyle sıralanabiliyor:
Ders veya oyun sırasında dikkatini uzun süre sürdürememek
Ayrıntıları gözden kaçırmak ve dikkatsiz hatalar yapmak
Kendisiyle konuşulurken dinlemiyormuş gibi görünmek
Verilen görevleri tamamlamakta zorlanmak
Eşyalarını sık sık kaybetmek
Günlük işlerini ve sorumluluklarını unutmak
Kolayca dikkatinin dağılması
Planlama ve düzen kurmakta güçlük çekmek
DEHB TESTİ NASIL YAPILIR?
DEHB şüphesi bulunan çocuklar ve yetişkinler için internette çeşitli testler bulunuyor. Ancak bu testler tek başına tanı koymak için yeterli değil. DEHB tanısı, uzman değerlendirmesiyle ve birden fazla bilgi kaynağı kullanılarak konuluyor. Tanı sürecinde kişinin belirtileri, gelişim öyküsü, okul veya iş yaşamındaki durumu ve aile ilişkileri değerlendiriliyor.
ÇOCUKLAR İÇİN DEHB TESTİ VAR MI?
Çocuklarda DEHB değerlendirmesinde ailelerin gözlemleri kadar öğretmenlerin aktardığı bilgiler de önem taşıyor. Çünkü belirtilerin yalnızca evde değil, okul gibi farklı ortamlarda da görülüp görülmediği inceleniyor. Uzmanlar çocuğun dikkatini sürdürme, yönergeleri takip etme, sırasını bekleme ve davranışlarını kontrol etme becerilerini değerlendiriyor. Bazı durumlarda Conners gibi davranış değerlendirme ölçekleri kullanılabiliyor. Uygun görülen çocuklarda bilgisayar destekli değerlendirme yöntemlerinden de yararlanılabiliyor.
DEHB SEBEPLERİ NELERDİR?
DEHB'nin ortaya çıkmasında tek bir neden bulunmuyor. Araştırmalar genetik yatkınlığın önemli rol oynadığını gösteriyor. Beynin dikkat, planlama ve dürtü kontrolüyle ilişkili işleyişindeki farklılıklar da bozukluğun gelişiminde etkili olabiliyor. Bazı çevresel ve gelişimsel etkenler de DEHB riskini artırabiliyor. Gebelik döneminde tütün ve alkole maruz kalma, bazı çevresel toksinler ve erken dönem sağlık sorunları araştırılan risk faktörleri arasında yer alıyor.
DEHB AÇILIMI NE ANLAMA GELİYOR?
DEHB, “Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu” ifadesinin kısaltması olarak kullanılıyor. Tıbbi literatürde İngilizce karşılığı “Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder” olan bozukluk ADHD kısaltmasıyla da biliniyor. Adından da anlaşılacağı üzere DEHB, dikkat süreçleri, hareketlilik ve dürtü kontrolüyle ilişkili belirtileri kapsıyor. Ancak her bireyde bu belirtilerin tamamı aynı düzeyde görülmüyor. Bazı kişilerde dikkat eksikliği, bazılarında hiperaktivite ve dürtüsellik daha belirgin olabiliyor.
ERKEN TANI YAŞAM KALİTESİNİ ARTIRABİLİYOR
DEHB, doğru değerlendirme ve uygun destekle yönetilebilen bir durum. Çocuklarda belirtilerin erken fark edilmesi, eğitim hayatında ve sosyal ilişkilerde yaşanabilecek güçlüklerin azaltılmasına yardımcı olabiliyor. Yetişkinlerde ise tanı ve tedavi süreci iş yaşamı, zaman yönetimi ve ilişkiler açısından önemli katkılar sağlayabiliyor. Uzman değerlendirmesi için belirtilerin ne zamandır devam ettiği, hangi ortamlarda ortaya çıktığı ve günlük yaşamı nasıl etkilediği dikkate alınıyor. Sürekli dikkat sorunu, belirgin unutkanlık, dürtüsel davranışlar veya aşırı hareketlilik yaşayan kişilerin profesyonel destek alması öneriliyor.
