Kayseri’nin Talas ilçesine bağlı Zincidere’de bulunan Protestan Kilisesi’nin yapım süreci, 19. yüzyılın sonlarına ait Osmanlı arşiv belgelerinde yer alıyor. Kayıtlara göre cemaat, ibadet ettiği evin harap duruma gelmesi üzerine yeni bir kilise inşa etmek için harekete geçti. Yapının hayata geçirilmesi için yıllar boyunca para biriktirildi; okul çocukları da bağışlarıyla bu sürece katkıda bulundu.
Erciyes Üniversitesi Sanat Tarihi Bölümü’nden Doç. Dr. Remzi Aydın’ın 2025 yılında yayımlanan akademik çalışması, kilisenin inşa sürecine ilişkin arşiv belgelerini ve tarihî kaynakları bir araya getiriyor. Araştırmada Osmanlı kayıtlarının yanı sıra Amerikan Board misyoneri Wilson Amos Farnsworth’un notları ve kilisede görev yapan Stephanos Şirinides’in biyografisi de ele alınıyor.
Kiliseden Önce İbadet Edilen Ev Harap Durumdaydı
10 Eylül 1891 tarihli Osmanlı yazışmasında, Zincidere’deki Protestan cemaatinin ibadet etmek için kullandığı evin harap olmak üzere olduğu belirtiliyor. Aynı belgede, yeni bir ibadethane inşa edilebilmesi için resmî izin talep edildiği anlaşılıyor.
Bu kayıt, cemaatin yeni kilise için girişimlere başlamadan önce de bölgede bir ibadet hayatının bulunduğunu gösteriyor. Yeni yapının inşası için hem uygun bir araziye hem de yeterli maddi kaynağa ihtiyaç duyuluyordu.
151 Kişilik Cemaat Kilise İçin Kaynak Oluşturdu
Akademik çalışmada aktarılan kayıtlara göre dönemin Protestan cemaati 151 kişiden oluşuyordu. Bu topluluk, yeni bir ibadethane inşa etmek amacıyla maddi imkânlarını bir araya getirdi.
1 Şubat 1892 tarihli bağış defteri, bu hazırlık sürecine ilişkin ayrıntılar içeriyor. Rahip Rosman’ın imzasını taşıyan defterde 41 kişinin adı bulunuyor. Kayıtlarda bireysel bağışların yanı sıra cemaatin birikimleri, haftalık yardımlar, okul çocuklarının katkıları ve birikimlerden elde edilen faiz gelirleri de yer alıyor.
Belgelerde, kilisenin yapımına kaynak oluşturmak için 11 yıl boyunca para biriktirildiği belirtiliyor. Farklı gelir kalemlerinin bir araya getirilmesi, inşaat için gerekli finansmanın uzun bir hazırlık sürecinde oluşturulduğunu gösteriyor.
Okul Çocuklarından 600 Kuruşluk Katkı
Bağış defterinde yer alan en dikkat çekici ayrıntılardan biri, okul çocuklarının yaptığı yardımlar oldu. Kayda göre çocukların kilise inşası için sağladığı katkı 600 kuruştu.
Bu bilgi, yapının inşası için yürütülen maddi hazırlığa yalnızca yetişkinlerin değil, çocukların da katıldığını ortaya koyuyor. Bağışların farklı kaynaklardan sağlanması, kilisenin yapımının cemaatin ortak hedeflerinden biri olduğunu gösteren ayrıntılar arasında bulunuyor.
Defterde bireysel bağışlar 18.092,5 kuruş, cemaatin 11 yıllık birikimi 3.200 kuruş, haftalık yardımlar 900 kuruş ve faiz geliri 3.600 kuruş olarak aktarılıyor. Okul çocuklarının 600 kuruşluk katkısı da bu kalemler arasında yer alıyor.
Ancak söz konusu tutarların toplamıyla belgede belirtilen genel toplam arasında uyuşmazlık bulunuyor.
Kilisenin Arsası Cemaatin İmkânlarıyla Alındı
2 Mart 1892 tarihli Osmanlı yazışması, kilisenin inşa edileceği araziye ilişkin bilgiler içeriyor. Kayda göre arsa, cemaatin kendi maddi imkânlarıyla satın alındı. Böylece yeni ibadethanenin inşası için gerekli arazi de temin edildi.
Aynı belgede yapının planlanan ölçüleri ve kullanılacak malzemeler de belirtiliyor. Kilisenin 15 metre uzunluğunda, 9 metre genişliğinde ve 7,5 metre yüksekliğinde olması öngörülüyordu. Duvarların kâgir, çatının ise kiremitle kaplı olarak yapılması planlanmıştı.
Osmanlı arşivlerine yansıyan bu bilgiler, Zincidere Protestan Kilisesi’nin inşa sürecini yalnızca mimari özellikleriyle değil, cemaatin ekonomik hazırlıkları ve dönemin resmî izin süreçleriyle birlikte ele alma imkânı sunuyor.
