Kayseri'nin nüfus bakımından en küçük ilçesi olan Özvatan, yıllar önce Zırha Kalesi'nin yeraltı yapısının turizme kazandırılması fikri ile karşı karşıya kalmıştı. 1995'te araştırılan fakat sonuçlandırılamayan bu ihtimal gizemini korurken yapılan araştırmalarda ilginç sonuçlar ortaya çıkarıldı. Kaynaklar, kalenin kayaya oyulmuş uzun mağara ve geçitlere sahip olduğunu, giriş çevresinde Roma dönemine ait mimari parçalar bulunduğunu ve olası yeraltı bağlantıları bulunduğuna dair yerel anlatıların varlığını gündeme getirdi.
Zırha Kalesi'nde 1995'te Başlayan Araştırma
Kayseri'nin Özvatan ilçesinde bulunan Zırha Kalesi'nin yeraltı yapısı, yaklaşık 30 yıl önce turizm açısından değerlendirilmek istendi. 1995 yılında kalenin mağara turizmine uygun olup olmadığının araştırılması amacıyla Antalya'dan mağara uzmanları ilçeye getirildi. Ancak yapılan çalışmadan beklenen sonuç alınamadı ve konu sonuçlandırılamadı.
Aradan geçen yıllara rağmen Zırha Kalesi'nin kayaların içine uzanan bölümleriyle ilgili merak ise devam etti. Daha sonraki araştırmalar, kalenin yalnızca yüzeyde görülen savunma yapısından ibaret olmayabileceğine ilişkin dikkat çekici ayrıntıları gösterdi.
Mağaradan Yeraltı Şehrine Uzanan Tanımlama
Zırha Kalesi'yle ilgili en dikkat çekici ayrıntılardan biri, farklı dönemlerde yapılan çalışmalarda kullanılan ifadelerde ortaya çıkıyor.
1995 yılındaki çalışma, temel olarak kalenin mağara turizmine elverişli olup olmadığı sorusu üzerinden yürütülürken, Kayseri Büyükşehir Belediyesi tarafından hazırlanan Kayseri Yeraltı Yapıları Envanteri çalışmalarında yapı, “Özvatan-Amarat Kasabaları yakınlarında Zırha Kalesi Yeraltı Şehri” şeklinde listeleniyor.
Kayaların İçinde Uzun Mağara ve Geçitler Bulunuyor
Zırha Kalesi'yle ilgili tarih araştırmalarında yapı, Kızılırmak Vadisi'ne yakın, kayaların içine oyulmuş bir kale olarak tarif ediliyor.
Kaynaklarda kalenin içerisinde uzun mağaralar ve geçitlerin bulunduğuna ilişkin bilgiler yer alıyor. Yapının giriş bölümünde ise kesme taştan bir burç kalıntısından söz ediliyor.
Bazı araştırmalarda daha ilginç bir sonuç ortaya çıkıyor ve giriş çevresinde mağaraya inen veya mağaradan çıkan merdivenlerin bulunmuş olabileceği ihtimali üzerinde duruluyor.
Roma Dönemine Ait İzler Dikkat Çekiyor
Zırha Kalesi'nin geçmişi konusunda farklı kaynaklarda çeşitli iddialar yer alıyor. Kalenin geç dönem Kapadokya Krallığı veya Roma döneminde yapılmış olabileceği ve Roma döneminde savunma ya da gözetleme amacıyla kullanıldığı belirtiliyor.
Başka yerel kaynaklarda ise kalenin geçmişi daha eski dönemlere, hatta Hititlere kadar götürülüyor ve bölgenin Roma topraklarına katılmasının ardından kalenin de Roma döneminde kullanıldığı aktarılıyor.
Kalenin çevresinde bulunduğu belirtilen Roma dönemine ait mermer sütunlar ve sütun başlıkları ise ayrıca önem taşıyor. Bu parçalar, mağara girişinin önünde Roma döneminde önemli bir yapının bulunmuş olabileceği ihtimalini gündeme getiriyor.
Zırha ile Harsanız Arasında Gizemli Bağlantı
Zırha Kalesi'nin yakınında bulunan Harsanız ya da Harsenos Kalesi olarak anılan tarihi bölge hakkında da dikkat çekici bilgiler yer alıyor.
Kayseri tarih araştırmalarında iki kale arasındaki mesafenin yaklaşık 500 metre olduğu ve halk arasında iki yapı arasında bir geçit bulunduğu belirtiliyor. Başka bir kaynakta ise mesafe yaklaşık 750 metre olarak veriliyor ve iki kalenin birbiriyle irtibatlı olabileceği yönündeki iddialara yer veriliyor.
1995 yılında mağara uzmanlarının ilçeye getirilmesiyle başlayan süreç, aradan geçen yıllarda farklı bir boyut kazandı. O dönem “mağara turizmine uygun mu?” sorusuyla araştırılan Zırha Kalesi, daha sonraki yeraltı yapıları envanterinde “yeraltı şehri” ifadesiyle yeniden karşımıza çıktı.
