AK Parti Kayseri Milletvekili Murat Cahid Cıngı, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda Kayseri’nin 14. yüzyılın başlarında Anadolu siyasetinde üstlendiği önemli role dikkat çekti. Cıngı, İlhanlı döneminde genel valiliğin merkezinin Kayseri’ye taşındığını ve şehrin dönemin kaynaklarında “Dârü’s-Saltana”, yani “saltanat merkezi” olarak anıldığını belirtti.
ANADOLU’DA SİYASİ HARİTA YENİDEN ŞEKİLLENİYORDU
Cıngı’nın paylaşımında aktardığı bilgilere göre, 14. yüzyılın başında Anadolu’nun siyasi haritası yeniden şekilleniyordu. Anadolu Selçuklu Devleti’nin sona ermesinin ardından İlhanlı hâkimiyeti doğrudan hissedilmeye başlanırken, Anadolu genel valileri de geniş bir coğrafyayı yönetir hâle geldi.
Önceki vali İrencin, idareyi Sivas’tan yürütüyordu. Ancak İlhanlı hükümdarı Emir Çoban’ın oğlu Demirtaş’ın Anadolu’nun başına geçmesiyle önemli bir değişiklik yaşandı. Demirtaş, genel valiliğin merkezini Kayseri’ye taşıdı.
Bu kararla birlikte Kayseri yalnızca Anadolu’nun önemli şehirlerinden biri olmakla kalmadı, İlhanlı siyasetinin Anadolu’daki karar merkezlerinden biri hâline geldi.
KAYSERİ’NİN STRATEJİK KONUMU ÖN PLANA ÇIKTI
Kayseri’nin genel valilik merkezi olarak tercih edilmesinde şehrin bulunduğu stratejik konum etkili oldu. Kayseri, Sivas ve Konya arasındaki Anadolu ekseninin ortasında yer alırken doğudan batıya uzanan yolların güneye açılan güzergâhlarla birleştiği önemli bir noktada bulunuyordu.
Bu konum sayesinde Konya’daki Türkmen hareketlerine, Orta Anadolu’daki beyliklere ve Kilikya istikametine aynı merkezden müdahale edilebiliyordu. Cıngı, döneme ilişkin akademik çalışmalarda da Kayseri’nin özellikle stratejik konumu nedeniyle genel valilik merkezi seçildiğinin vurgulandığını ifade etti.
DEMİRTAŞ ANADOLU’DA GÜCÜNÜ ARTIRDI
Demirtaş’ın Kayseri’den yönettiği güç kısa süre içerisinde Anadolu ölçeğine ulaştı. Demirtaş, Karamanoğullarının elindeki Konya’yı geri aldı, Eşrefoğulları ve Hamidoğulları üzerine yürüdü ve Kilikya Ermeni Krallığı’na sefer düzenledi.
Ancak Demirtaş’ın hâkimiyetinin oldukça sert yöntemlerle kurulduğu da aktarıldı. Beyşehir’in yağmalanması ve Eşrefoğlu Süleyman Şah’ın öldürülmesi, Demirtaş yönetiminin karanlık tarafını gösteren gelişmeler arasında yer aldı.
KAYSERİ’DE KENDİ ADINA HUTBE OKUTTU VE SİKKE KESTİRDİ
Demirtaş’ın Anadolu’daki gücü ilerleyen yıllarda farklı bir noktaya ulaştı. 1322 yılında kendi adına hutbe okutan Demirtaş, sikke kestirdi ve İlhanlı merkezine gönderilen vergileri durdurdu.
Böylece Kayseri’de bulunan bir İlhanlı valisi, Anadolu’da elde ettiği gücü bağımsız bir siyasi otoriteye dönüştürmeye girişti.
Demirtaş’ın isyanı, babası Emir Çoban’ın müdahalesiyle sona erdi. Daha sonra affedilen Demirtaş yeniden görevine döndü.
1327’DE ANADOLU’YU TERK ETTİ
İlhanlı sarayındaki dengelerin 1327 yılında değişmesi üzerine Demirtaş bu kez Anadolu’yu terk ederek Mısır’a kaçtı.
Demirtaş’ın yerine bıraktığı isim ise Alâeddin Eretna oldu. Eretna, kısa bir süre sonra Kayseri ve çevresinde kendi devletini kurdu.
KAYSERİ “DÂRÜ’S-SALTANA” OLARAK ANILIYORDU
Cıngı, Kayseri’nin o dönemdeki öneminin yalnızca askerî gelişmeler üzerinden anlaşılmadığını da belirtti. Dönemin coğrafya eserlerinde Kayseri’nin “Dârü’s-Saltana”, yani “saltanat merkezi” olarak anıldığına dikkat çekti.
1323 yılında dönemin önemli tarihî eserlerinden “Müsâmeretü’l-Ahbâr” da Kayseri’de bulunan Demirtaş’a sunuldu.
KAYSERİ’NİN VERGİ KAPASİTESİ 140 BİN DİNARDI
Paylaşımda Kayseri’nin dönemin ekonomik açıdan güçlü şehirlerinden biri olduğuna ilişkin bilgilere de yer verildi.
1339 tarihli kayıtlara göre Kayseri, 140 bin dinarlık vergi kapasitesine sahipti. Şehir, bu rakamla Anadolu’da Konya ve Sivas’ın ardından en yüksek vergi veren şehirler arasında bulunuyordu.
ERETNA DÖNEMİNDE DE ÖNEMİNİ KORUDU
Demirtaş’ın ardından başlayan Eretna döneminde de Kayseri’nin yönetim merkezi olma özelliği bütünüyle ortadan kalkmadı.
Böylece 14. yüzyılın büyük siyasi karmaşası içerisinde Kayseri; orduların sevk edildiği, vergilerin toplandığı, tarihî eserlerin sunulduğu ve hutbe ile sikkenin siyasi anlam kazandığı önemli bir merkez hâline geldi.
Milletvekili Murat Cahid Cıngı, Kayseri’nin o dönemde Anadolu siyasetindeki etkisini, “Erciyes’in eteğinde alınan kararlar, bir dönem Anadolu’nun siyasi istikametini belirliyordu” sözleriyle ifade etti.
