Yeşilhisar’ın Doğanlı köyünün bugünkü yerleşim tarihinin yaklaşık 800 yıl öncesine uzandığı anlatılırken, köyün çevresindeki arkeolojik peyzaj çok daha eski dönemlere uzanıyor. Kırkmerdiven Yeraltı Şehri ise yaklaşık 500 m²’lik dev ana salonu, 15 sütunu, su sistemi ve üç yüzey bağlantısıyla dikkat çeken bölge, tarih araştırmacılarına da konu oluyor.
500 Metrekarelik Ana Salon
Akademik çalışmalarda Kırkmerdiven Yeraltı Şehri olarak incelenen yapının ana bölümünün yaklaşık 500-510 metrekarelik bir alana yayıldığı belirtiliyor. Salonun 15 sütunla desteklenmesi de yapının dikkat çeken mimari özellikleri arasında bulunuyor.
Yeraltı yapısına ulaşan kayaya oyulmuş merdivenlerin yaklaşık 38 derecelik eğime sahip olduğu aktarılıyor. Kırkmerdiven adı da bu giriş bölümünden geliyor.
Yapının bir diğer dikkat çekici özelliği ise su sistemi. Araştırmalarda ana salon içerisinde bir sarnıç bulunduğu ve sarnıçta yaklaşık 2 metre derinliğinde su tespit edildiği belirtiliyor. Ayrıca yeraltı şehrinin üç farklı yüzey bağlantısına sahip olduğu ifade ediliyor.
Doğanlı’nın Geçmişi Köyden Çok Daha Eski
Doğanlı çevresindeki arkeolojik izler yalnızca Kırkmerdiven Yeraltı Şehri ile sınırlı değil. Kayalık alanlarda kaya mezarları, mağara mekânları ve çeşitli kaya yerleşimleri bulunuyor.
Kayseri Kültür Varlıkları Koruma Bölge Kurulu’nun 2016 tarihli kararıyla Doğanlı’daki kaya yerleşimleri ve kaya mezarlarının I. derece arkeolojik sit olarak tescil edilmesi de bölgenin kültürel önemini ortaya koyuyor.
Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın Kayseri kültür envanterinde de bölge “Kırkmerdiven Yeraltı Şehri ve Kaya Mezarları” başlığıyla yer alıyor. Arapsini mevkiinde kayaya oyulmuş kilise, mağara ve kaya mezarlarından söz edilirken, yeraltı yapısında Kayseri Müze Müdürlüğü tarafından temizlik çalışmaları gerçekleştirildiği ve giriş bölümündeki basamaklarla kapak taşının ortaya çıkarıldığı aktarılıyor.
Yeraltı Şehri Neden Yerleşimden Uzakta?
Kırkmerdiven Yeraltı Şehri'yle ilgili olarak bugünkü Doğanlı yerleşiminin yaklaşık 2 kilometre dışında, büyük ölçüde boş bir plato üzerinde bulunması dikkat çekiyor.
Araştırmacılar, yapının üç yüzey bağlantısına sahip olmasını, bazı galerilerin kapanmış olmasını ve çevredeki eski yerleşim izlerinin günümüzde büyük ölçüde kaybolmasını birlikte değerlendiriyor. Bu durum, yeraltı yapısının bulunduğu alanın geçmişte bugün izleri belirgin olmayan bir yerleşimle bağlantılı olup olmadığı sorusunu gündeme getiriyor.
Kırkmerdiven Terk Edilmiş Olabilir
Kayseri Yeraltı Yapıları Envanteri kapsamında yapılan araştırmalarda Kırkmerdiven'in bazı diğer Kapadokya yeraltı yapılarından farklı bir özelliğine de dikkat çekiliyor. Yapının ilk kullanım döneminin ardından yeniden kullanılmamış olabileceği değerlendiriliyor.
Doğanlı'nın hikâyesini yalnızca yeraltı şehri üzerinden okumak ise bölgenin arkeolojik geçmişini eksik bırakıyor. Kaya mezarları, mağara yerleşimleri ve kayaya oyulmuş dini yapılar, bu küçük yerleşimin çevresinde farklı dönemlere ait izlerin bulunduğunu ortaya koyuyor.
