TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş, Kırgızistan'da düzenlenen TÜRKPA 15. Genel Kurulu'nda önemli açıklamalarda bulundu. Türk dünyasının yapay zeka ve teknolojik gelişmelerde ortak hareket etmesi gerektiğini vurgulayan Kurtulmuş, Filistin'deki gelişmeler, Terörsüz Türkiye süreci, iklim değişikliği ve Türk devletleri arasındaki işbirliğine ilişkin dikkat çeken mesajlar verdi.
Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Başkanı Numan Kurtulmuş, Kırgızistan Parlamentosunun ev sahipliğinde Irıs Ordo Kongre Merkezi'nde gerçekleştirilen Türk Devletleri Parlamenter Asamblesi (TÜRKPA) 15. Genel Kurulu'na katıldı. "Yapay Zeka ve Teknolojik İlerleme Çağında Türk Dünyasında Parlamenter İşbirliği" temasıyla düzenlenen toplantıda konuşan Kurtulmuş, Türk dünyasının geleceğine yönelik önemli değerlendirmelerde bulundu.
Genel Kurul'da TÜRKPA Dönem Başkanlığını devralan Kırgızistan Jogorku Keneş Başkanı Marlen Mamataliev'i tebrik eden Kurtulmuş, görevini devreden Kazakistan Kurultay Başkanı Aybek Dadebay'a da çalışmaları ve TÜRKPA'ya katkılarından dolayı teşekkür etti.
KURTULMUŞ: TÜRK DÜNYASI YAPAY ZEKA ALANINDA GERİ KALMAMALI
Dünyanın siyasi, ekonomik ve teknolojik açıdan büyük bir değişimden geçtiğini belirten TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş, küresel sistemin kurumları, kuralları ve kavramlarıyla birlikte ciddi bir dönüşüm yaşadığını söyledi.
Siyasi ve ekonomik güç dengelerinin yeniden şekillendiğini, dünyanın çok merkezli bir yapıya doğru ilerlediğini ifade eden Kurtulmuş, bilim ve teknolojideki gelişmelerin hayatın bütün alanlarını değiştirdiğine dikkat çekti.
Sanayi Devrimi'yle birlikte kol gücünün yerini makinelerin aldığını hatırlatan Kurtulmuş, sanayi ötesi dönemde bilgisayarların önem kazandığını, günümüzde ise yapay zekanın insanın zihinsel kapasitesinin yerini alabileceği yeni bir döneme girildiğini dile getirdi.
Yapay zekanın artık yalnızca teknoloji alanıyla sınırlı olmadığını belirten Kurtulmuş, ekonomiden eğitime, sağlıktan kamu yönetimine kadar pek çok alanda geleceği belirleyen stratejik bir güç haline geldiğini söyledi.
Kurtulmuş, Türk dünyasının teknolojik gelişmelerde yalnızca takip eden veya taklit eden konumunda kalmaması gerektiğini vurgulayarak şu ifadeleri kullandı:
"İnsanlığın teknoloji alanında yaşadığı şimdiye kadarki gelişmeler, bu süreçlerde ön alan ve teknolojiyi yönlendiren ülkelerin yararına olmuştur. Türk dünyası olarak yeni teknolojilerin gelişmesinde geri kalmamalı, sadece taklit eden konumunda bulunmamalıyız. Dolayısıyla bugün yapay zekayı konuşmak, aynı zamanda geleceğin dünyasında nasıl bir yer edineceğimizi konuşmak demektir."
TÜRK DÜNYASI İÇİN ORTAK YAPAY ZEKA ÇAĞRISI
Gelecekte söz sahibi olabilmek için teknolojik gelişmeleri takip etmenin tek başına yeterli olmayacağını söyleyen Kurtulmuş, Türk devletlerinin kendi insan kaynağını yetiştirmesi gerektiğini belirtti.
Bilimsel ve teknolojik kapasitenin artırılması, fikri mülkiyet haklarının korunması ve yeni teknolojilere ilişkin hukuki ve etik çerçevenin oluşturulmasının önemine dikkat çeken Kurtulmuş, Türk dünyasının bu dönüşüme yön veren merkezlerden biri olması gerektiğini ifade etti.
Küresel yapay zeka yönetiminde Türk devletlerinin ortak bir ses oluşturması gerektiğini belirten Kurtulmuş, uluslararası düzenlemeler hazırlanırken ortak hareket edilmesi çağrısında bulundu.
TÜRKPA ÇATISI ALTINDA YAPAY ZEKA MODEL KANUNU ÖNERİSİ
TBMM Başkanı Kurtulmuş, 15 Mayıs 2026 tarihinde Türkistan'da "Yapay Zeka ve Dijital Kalkınma" temasıyla gerçekleştirilen Türk Devletleri Teşkilatı Gayriresmi Zirvesi'ni de hatırlattı.
Zirvede liderlerin "Dijital Türk Dünyası" vizyonunu ortaya koyduğunu belirten Kurtulmuş, bu ortak iradenin parlamentolar tarafından desteklenmesi gerektiğini söyledi.
Kurtulmuş, "TÜRKPA çatısı altında ortak bir yasal ve etik yaklaşım geliştirilmesini, parlamentolarımızın katkısıyla bir Yapay Zeka Model Kanunu hazırlanmasının değerlendirilmesini bizler de faydalı buluyoruz" ifadelerini kullandı.
Teknolojik ilerlemenin desteklenmesi kadar insan onurunun, temel hakların, özgürlüklerin ve hukukun üstünlüğünün korunmasının da önemli olduğunu vurguladı.
ORTAK DİL VE ALFABE ÇALIŞMALARINA DİKKAT ÇEKTİ
Türk dünyasında ortak dil ve alfabe çalışmalarının önemine değinen Kurtulmuş, bu çalışmaların bilimsel ve kültürel yakınlaşmaya önemli katkılar sağlayacağını belirtti.
Ortak dil kullanımının teşvik edilmesi gerektiğini ifade eden Kurtulmuş, Türk dillerinin dijital dünyada daha güçlü hale gelmesi için ortak kültürel birikime dayanan büyük dil modelleri üzerinde birlikte çalışılması çağrısında bulundu.
Yapay zekanın sağladığı imkanların yanı sıra beraberinde getirdiği risklerin de değerlendirilmesi gerektiğini belirten Kurtulmuş, dezenformasyon, sahte içerikler ve seçim güvenliği konularında Türk devletlerinin işbirliği yapmasının önemine işaret etti.
Türkiye'de yapay zeka alanında insan kaynağının geliştirilmesi, araştırma kapasitesinin güçlendirilmesi ve teknolojinin kamu yönetimi ile toplumsal hayatta daha etkin kullanılması için çalışmalar yürütüldüğünü aktaran Kurtulmuş, 2026-2030 Türkiye Yapay Zeka Eylem Planı ile TBMM bünyesindeki çalışmaları örnek gösterdi.
Türk dünyasının genç ve dinamik nüfusunun önemli bir avantaj olduğunu belirten Kurtulmuş, teknoloji festivalleri ve genç araştırmacı değişim programları aracılığıyla ortak bir yetenek havuzu oluşturulmasını önerdi. Genç Parlamenterler Grubunun da bu çalışmalara katkı sağlamasını beklediklerini söyledi.
Kurtulmuş, uluslararası alanda ortak hareket etmenin önemini şu sözlerle vurguladı:
"Uluslararası kurallar şekillenirken Türk dünyası olarak ortak görüşler geliştirmeli; insanı merkeze alan, adil ve kapsayıcı bir yaklaşımın güçlenmesine katkıda bulunmalıyız."
KURTULMUŞ'TAN FİLİSTİN AÇIKLAMASI: BAĞIMSIZ DEVLET KURULABİLECEK TOPRAK KALMAYABİLİR
Konuşmasında Filistin'de yaşanan gelişmelere de geniş yer ayıran TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş, dünyanın yalnızca teknolojik dönüşümle değil, savaşlar, çatışmalar ve insani krizlerle de karşı karşıya olduğunu söyledi.
Filistin'de yaşananların uluslararası sistem ve insanlığın ortak vicdanı açısından ağır bir sınav olmaya devam ettiğini belirten Kurtulmuş, Gazze'de üç yılı aşan saldırıların sona erdirilmesi gerektiğini vurguladı.
Kalıcı ateşkesin sağlanması, insani yardımların kesintisiz ulaştırılması ve yeniden imar çalışmalarının başlatılmasının uluslararası toplumun öncelikleri arasında olması gerektiğini ifade etti.
Gazze'deki gelişmelerin yanı sıra Batı Şeria'da yaşananlara da dikkat çeken Kurtulmuş, İsrail'in yasa dışı yerleşim faaliyetlerini genişlettiğini ve Filistinlilere yönelik şiddetin devam ettiğini söyledi.
Filistinli zeytin üreticilerinin hasat yapmasının engellenmesini ve geçmişten kalan zeytin ağaçlarının sökülmesini sert sözlerle eleştiren Kurtulmuş, bu uygulamaları lanetlediğini belirtti.
Batı Şeria'da Filistinlilerin topraklarına el konulmasının ve arazilerinin ilhak edilmesinin kabul edilemeyeceğini vurguladı.
Türkiye'nin Filistin konusundaki tutumunun açık olduğunu ifade eden Kurtulmuş, 1967 sınırları temelinde, başkenti Doğu Kudüs olan, coğrafi bütünlüğe sahip, bağımsız ve egemen bir Filistin devletinin kurulmasını adil ve kalıcı barışın temel şartı olarak gördüklerini söyledi.
Uluslararası toplumun sessizliğine tepki gösteren Kurtulmuş, şu ifadeleri kullandı:
"Ancak üzülerek ifade etmek isterim ki eğer dünya bu sessizliğine devam ederse bir müddet sonra üzerinde herhangi bir bağımsız devletin kurulabileceği Filistin toprağı da kalmayacaktır."
Parlamenter diplomasinin uluslararası adaletin sağlanmasında önemli bir rol üstlenmesi gerektiğini belirten Kurtulmuş, hakkı, adaleti ve insan onurunu merkeze alan bir uluslararası sistemin kurulmasına katkı sunmanın parlamentoların temel sorumluluklarından biri olduğunu dile getirdi.
YENİ VE ADİL BİR DÜNYA SİSTEMİ ÇAĞRISI
Dünyada yaşanan haksızlıklar, çifte standartlar, savaş suçları, insanlık suçları, çatışmalar, gerilimler ve yoksullukların sona ermesi için yeni bir uluslararası düzene ihtiyaç olduğunu söyleyen Kurtulmuş, çözümün adil ve hakkaniyetli bir dünya sisteminin kurulmasından geçtiğini belirtti.
Türk milletinin tarih boyunca hakkı ve adaleti toplumsal düzeninin merkezine aldığını ifade eden Kurtulmuş, bugün de aynı sorumluluğun Türk dünyasının omuzlarında olduğunu vurguladı.
COP31 ANTALYA'DA DÜZENLENECEK: KURTULMUŞ'TAN DAVET
TBMM Başkanı Kurtulmuş, konuşmasında iklim değişikliğiyle mücadeleye de değindi.
Türkiye'nin 9-20 Kasım 2026 tarihlerinde Antalya'da düzenlenecek Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı COP31'e ev sahipliği yapacağını hatırlatan Kurtulmuş, 16 Kasım 2026 tarihinde Parlamentolar Arası Birlik (PAB) ile TBMM tarafından ortaklaşa gerçekleştirilecek toplantıya mevkidaşlarını davet etti.
Parlamentoların iklim değişikliğiyle mücadelede uluslararası işbirliğinin geliştirilmesi, gerekli yasal düzenlemelerin hazırlanması ve alınan kararların uygulanması bakımından önemli sorumluluklar taşıdığını belirtti.
Türk devletlerinin yeşil dönüşüm, temiz enerji ve iklim teknolojileri alanlarında deneyimlerini paylaşması gerektiğini ifade eden Kurtulmuş, yapay zekanın enerji verimliliği, afet yönetimi ve sürdürülebilir üretim alanlarında sunduğu imkanlardan birlikte yararlanılması çağrısında bulundu.
TÜRK DÜNYASININ EKONOMİK BÜYÜKLÜĞÜ 2,4 TRİLYON DOLARI AŞIYOR
Türk dünyasının ekonomik kapasitesi, doğal kaynakları ve Avrupa ile Asya arasında köprü oluşturan stratejik konumuyla önemli bir potansiyele sahip olduğunu belirten Kurtulmuş, Türk Devletleri Teşkilatı'nın üye ve gözlemci devletlerinin ekonomik ve demografik gücüne dikkat çekti.
Kurtulmuş, Türk Devletleri Teşkilatı'nın üye ve gözlemci devletlerinin 180 milyonu aşan nüfusa ve 2,4 trilyon doları geçen ekonomik büyüklüğe sahip olduğunu ifade etti.
Potansiyel katılımlarla birlikte Türk dünyasının nüfusunun 300 milyona ulaşmasının yakın olduğunu belirten Kurtulmuş, bu gücün ekonomik işbirliğiyle daha ileri taşınması gerektiğini söyledi.
Ticaret, yatırım ve üretim bağlantılarının güçlendirilmesi gerektiğini vurgulayan Kurtulmuş, lojistik, enerji arz güvenliği ve dijital bağlantısallık alanlarında işbirliğinin derinleştirilmesinin önemine dikkat çekti.
TÜRKPA'nın yalnızca parlamentoları bir araya getiren bir platform olmadığını belirten Kurtulmuş, kurumu Türk dünyasının ortak geleceğini inşa eden müşterek bir meclis olarak gördüklerini ifade etti.
Ortak ihtiyaçlara ortak çözümler geliştirilmesinin ve yasama işbirliğinin güçlendirilmesinin Türk dünyasının geleceği açısından önemli olduğunu söyledi.
KURTULMUŞ, TERÖRSÜZ TÜRKİYE SÜRECİNİ ANLATTI
TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş, TÜRKPA 15. Genel Kurulu'ndaki konuşmasında Terörsüz Türkiye sürecine ilişkin gelişmeleri de değerlendirdi.
Geçtiğimiz yıl TBMM'de bütün siyasi partilerin katılımıyla bir komisyon oluşturulduğunu hatırlatan Kurtulmuş, bu komisyon aracılığıyla toplumun farklı kesimlerinin görüşlerinin alındığı kapsamlı bir müzakere süreci yürütüldüğünü belirtti.
Uzun süren çalışmaların ardından komisyona katılan 50 milletvekilinin tamamına yakınının desteğiyle olumlu bir rapor hazırlandığını söyleyen Kurtulmuş, sürecin daha sonra yasal düzenlemeyle devam ettiğini aktardı.
TBMM'nin 10 Ağustos 2026 tarihinde 467 milletvekilinin kabul oyuyla ortak bir yasayı kabul ettiğini belirten Kurtulmuş, bunun Türkiye Cumhuriyeti tarihinde görülen en yüksek kabul oyuyla gerçekleştiğini ifade etti.
Terör örgütünün kendisini feshetmesi ve silahsızlanmasıyla birlikte Türkiye'nin tamamen terörsüz bir ülke haline gelmesini hedeflediklerini belirten Kurtulmuş, hazırlanan siyasi ve hukuki altyapının Suriye ve Irak başta olmak üzere bölge ülkelerini de etkileyeceğini söyledi.
Kurtulmuş, sürece ilişkin şu ifadeleri kullandı:
"Ümit ediyorum ki en kısa süre içerisinde artık ne Türkiye'de ne de bölgemizde terörden söz edilecek; birlikten, beraberlikten, kardeşlikten ve ortak hedeflerden söz edilecektir."
ÖZBEKİSTAN VE TÜRKMENİSTAN'A TÜRKPA ÇAĞRISI
Türk dünyasında parlamenter işbirliğinin genel işbirliği süreçlerinin ayrılmaz bir parçası olduğunu belirten Kurtulmuş, TÜRKPA'nın Türk Devletleri Teşkilatı ve diğer işbirliği kuruluşlarıyla eş güdüm içerisinde çalışması gerektiğini ifade etti.
Parlamenter diplomasi ile hükümetler arası işbirliğinin birbirini tamamlamasının önemine dikkat çeken Kurtulmuş, Özbekistan ve Türkmenistan'ın TÜRKPA'ya katılımına ilişkin dikkat çeken açıklamalarda bulundu.
İki ülkenin en kısa zamanda TÜRKPA çatısı altında yer almasını beklediklerini belirten Kurtulmuş, şu sözleri söyledi:
"Özellikle kardeşimiz Özbekistan ve Türkmenistan'ın en kısa zamanda TÜRKPA çatısı altında asli yerlerini almalarını bekliyoruz. Açıkça söyleyeyim, Özbekistan'ın ve Türkmenistan'ın olmadığı TÜRKPA aslında topaldır, bir ayağı sakattır. Bir an evvel Özbekistan'ı ve Türkmenistan'ı aramızda görmek istiyoruz."
MACARİSTAN VE KKTC'NİN DAHA ETKİN KATILIMI VURGULANDI
Türk dünyasının ortak hedefler etrafında birleşmesinin önemine değinen Kurtulmuş, TÜRKPA'nın gözlemci üyeleri Macaristan ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nin çalışmalarda daha güçlü ve etkin biçimde yer almasının birliği kuvvetlendireceğini belirtti.
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nin Türk dünyasının ayrılmaz bir parçası olduğunu ifade eden Kurtulmuş, parlamenter işbirliğinin genişletilmesi gerektiğini söyledi.
GÖZLER 30 EKİM'DE ANKARA'DA YAPILACAK TÜRK DEVLETLERİ TEŞKİLATI ZİRVESİ'NDE
TBMM Başkanı Kurtulmuş, 30 Ekim 2026 tarihinde Ankara'da gerçekleştirilecek Türk Devletleri Teşkilatı 13. Zirvesi'ne de değindi.
Dünyanın ve bölgenin önemli değişimlerden geçtiği bir dönemde düzenlenecek zirvenin, Türk devletleri arasındaki ortak hedefleri ve işbirliğini daha ileri taşımasını temenni etti.
Türk dünyasının ortak tarihî ve kültürel mirasının geleceğe taşınmasının önemine dikkat çeken Kurtulmuş, Türk devletlerinin yeni dönemin en güçlü merkezlerinden biri haline gelmesinin ortak hedef ve sorumluluk olduğunu vurguladı.
Teknolojinin insanın hizmetine sunulduğu, her alanda güçlü ve etkili bir Türk dünyasının birlikte inşa edileceğini belirten Kurtulmuş, TÜRKPA'nın parlamentolar arasındaki işbirliğini geliştiren, ortak sorunlara çözüm üreten ve somut sonuçlar ortaya koyan güçlü bir platform olmaya devam edeceğine inandığını söyledi.
Kurtulmuş, konuşmasının sonunda TÜRKPA 15. Genel Kurulu'nun hayırlı sonuçlara vesile olmasını dileyerek ev sahipliğinden dolayı Kırgızistan'a teşekkür etti.
